.
.
.
.

Waarnemen en hallucineren

Waarnemen is strikt persoonlijk. In de binnenkant van onze slaapkwab, diep achter je oor, ligt een opgerold structuurtje dat de hippocampus, ofwel het zeepaardje heet. In dat zeepaardje wordt voortdurend een zo goed mogelijke weerspiegeling van de buitenwereld bijgehouden. Wij beleven dus niet de echte buitenwereld, maar de afspiegeling daarvan die onze hersenen bijhouden. Er bestaat dan ook geen objectieve realiteit, alleen een subjectieve, in ons hoofd. Dat beeld van de werkelijkheid wordt voortdurend bijgesteld aan de hand van informatie die via onze zintuigen binnenkomt.

Ons beeld van de werkelijkheid wordt slechts voor een klein deel gebaseerd op wat we zien en horen, en voor een groot deel op wat we (denken) te weten. Onze hersenen zijn zo groot omdat we voortdurend leren van eerdere ervaringen die we opslaan in ons brein. We nemen in werkelijkheid slechts een deel waar van wat we denken te zien en te horen, we vullen ruim 60% aan met informatie uit ons geheugen. We zien daarom wat we verwachten te zien en we horen wat we denken te horen. We horen dus maar gedeeltelijk met onze oren, en voor een groot deel met onze hersenen.

Alles wat we eerder van betekenis achtten wordt opgeslagen in het geheugen. Dat zijn niet alleen ervaringen die we hebben opgedaan, ook inzichten die we hebben verworven, angsten, wensen, situaties die we van anderen hebben gehoord. Die achtergrond informatie bepaalt voor een groot gedeelte wat we waarnemen, omdat we daaruit putten om informatie uit de zintuigen aan te vullen. Waarnemen is niet nauwkeurig, en we zitten er dan ook regelmatig naast: je neemt iets waar dat er niet is: iemand die je naam roept, de ringtone van je mobiel, een engelenkoor, een gezicht tussen de struiken of een man achter de deur. Hallucinaties horen bij waarnemen, het is de foute marge van ons brein.

Videofragment 
Fragment uit college Universiteit van Nederlandwaarom zie of hoor je soms iets wat er helemaal niet is?

Iris Sommer (Utrecht)

Is psychiater en hoogleraar aan het UMC Groningen. Zij richtte in 2006 de Stemmenpoli UMC Utrecht op, schreef in 2011 Stemmen Horen en in 2015 de bestseller Haperende Hersenen. In samenwerking met het Weekend van de Wetenschap werd in 2016 het publieksonderzoek ‘Zie ik Spoken?’ gelanceerd. De eerste resultaten worden eind september 2017 bekend gemaakt.

Terug